એનલ કોન્ડિલોમા – આકાશ પોલી ક્લિનિક

એનલ વાર્ટ્સ એ ગુદાની અંદર અને આસપાસ થઈ શકતા નાના મસા છે. આ સ્થિતિને કોન્ડિલોમા એક્યુમિનાટા પણ કહેવાય છે. એનલ વાર્ટ્સ જનનાંગના મસા (જેનિટલ વાર્ટ્સ)નો એક પ્રકાર છે. મોટાભાગના કિસ્સામાં મસાથી કોઈ તકલીફ કે દુખાવો થતો નથી, તેથી ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિને ખબર પણ ન હોય કે મસા છે. સારવાર ન કરવામાં આવે તો એનલ વાર્ટ્સ ફેલાઈને ગુદાના આખા ભાગને ઢાંકી શકે છે. એનલ વાર્ટ્સ એ ગુદાની અંદર અને આસપાસ થઈ શકતા નાના મસા છે. આ સ્થિતિને કોન્ડિલોમા એક્યુમિનાટા પણ કહેવાય છે. એનલ વાર્ટ્સ જનનાંગના મસા (જેનિટલ વાર્ટ્સ)નો એક પ્રકાર છે. મોટાભાગના કિસ્સામાં મસાથી કોઈ તકલીફ કે દુખાવો થતો નથી, તેથી ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિને ખબર પણ ન હોય કે મસા છે. સારવાર ન કરવામાં આવે તો એનલ વાર્ટ્સ ફેલાઈને ગુદાના આખા ભાગને ઢાંકી શકે છે.

એનલ વાર્ટ્સ થવાનું કારણ શું છે?

સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન (CDC) અનુસાર, 90 ટકા જેનિટલ વાર્ટ્સની શરૂઆત હ્યુમન પેપિલોમા વાયરસ (HPV)ના ચેપથી થાય છે (CDC). HPV એ જાતીય સંબંધથી ફેલાતો ચેપ (STI) છે. મસા દેખાતા ન હોય તો પણ HPVનો ફેલાવો થઈ શકે છે. તે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિના ગુદા, મોં, શિશ્ન કે યોનિ સાથેના સીધા સંપર્કથી ફેલાય છે. ચેપ ફેલાવા માટે સંભોગ જરૂરી નથી. તે ચામડીથી ચામડીના સંપર્કથી પણ ફેલાઈ શકે છે. જેનિટલ વાર્ટ્સ સહેલાઈથી ફેલાઈ શકે છે. નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ એલર્જી એન્ડ ઇન્ફેક્શિયસ ડિસીઝ (NIAID) ચેતવે છે કે ચેપગ્રસ્ત જાતીય સાથી સાથે નજીકનો સંપર્ક ધરાવનારા બે તૃતીયાંશ જેટલા લોકોને પ્રથમ સંપર્કના ત્રણ મહિનાની અંદર મસા થાય છે (NIAID).

એનલ વાર્ટ્સનાં લક્ષણો શું છે?

ઘણા કિસ્સામાં એનલ વાર્ટ્સ ધ્યાનમાં આવતા નથી. ઘણી વાર તે દુખાવા કે તકલીફ વગર થાય છે. એનલ વાર્ટ્સ ગુદાની અંદર અને તેની આસપાસના ભાગમાં જોવા મળે છે. એનલ વાર્ટ્સની શરૂઆત નાની ફોલ્લીઓ તરીકે થાય છે, જે ટાંકણીના માથાથી મોટી ન પણ હોય. શરૂઆતમાં તે ધ્યાનમાં આવે નહીં એટલી નાની હોઈ શકે છે. જેમ જેમ તે મોટા થાય છે, તેમ તેમ ઘણા મસા એકસાથે ઝૂમખામાં હોય ત્યારે તે ફૂલકોબી જેવા દેખાઈ શકે છે. તે ચામડીના રંગના, પીળા, ગુલાબી કે આછા ભૂરા રંગના હોઈ શકે છે. એનલ વાર્ટ્સ કરતો વાયરસ જ જેનિટલ વાર્ટ્સ પણ કરતો હોવાથી, એ જ સમયે શરીરના બીજા ભાગો પર પણ મસા થઈ શકે છે. સ્ત્રીઓમાં તે યોનિમુખ (વલ્વા), યોનિ કે ગર્ભાશયના મુખ (સર્વિક્સ) પર દેખાઈ શકે છે. પુરુષોમાં જેનિટલ વાર્ટ્સ શિશ્ન, અંડકોશ, જાંઘ કે જાંઘના મૂળ (ગ્રોઇન) પર થઈ શકે છે. ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિના મોં કે ગળામાં પણ તે થઈ શકે છે. ભાગ્યે જ, પરંતુ એનલ વાર્ટ્સનાં બીજાં લક્ષણોમાં ખંજવાળ, લોહી પડવું કે ગુદામાંથી સ્રાવ થવાનો સમાવેશ થઈ શકે છે. ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિને ગુદાના ભાગમાં ગાંઠ હોય તેવું પણ લાગી શકે છે.

એનલ વાર્ટ્સનું નિદાન

ડૉક્ટર જોઈને તપાસ કરીને એનલ વાર્ટ્સનું નિદાન કરી શકે છે. તપાસ દરમિયાન કેટલાક ડૉક્ટર ફોલ્લીઓ પર એસિટિક એસિડ (વિનેગર) લગાવે છે. આનાથી ફોલ્લીઓ સફેદ થઈ જાય છે અને વધુ સ્પષ્ટ દેખાય છે. જોકે, તે વાયરસ શોધવા માટેનો ચોક્કસ ટેસ્ટ નથી. એનલ વાર્ટ્સની તપાસમાં ગુદા નળીની અંદર મસા શોધવા માટે એનોસ્કોપ વડે અંદરની તપાસનો સમાવેશ થાય છે. જેનિટલ વાર્ટ્સના બીજા પ્રકારો શોધવા માટે પેડુ (પેલ્વિક) વિસ્તારની સંપૂર્ણ તપાસની પણ ભલામણ કરવામાં આવે છે. સ્ત્રીઓ માટે આમાં પેપ સ્મીયરનો સમાવેશ થઈ શકે છે. મસાની બાયોપ્સી દ્વારા પણ નિદાન કરી શકાય છે. જ્યારે શરૂઆતની સારવારથી મસામાં ફરક ન પડે ત્યારે નિદાનની પુષ્ટિ કરવા માટે આનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. ડૉક્ટર જોઈને તપાસ કરીને એનલ વાર્ટ્સનું નિદાન કરી શકે છે. તપાસ દરમિયાન કેટલાક ડૉક્ટર ફોલ્લીઓ પર એસિટિક એસિડ (વિનેગર) લગાવે છે. આનાથી ફોલ્લીઓ સફેદ થઈ જાય છે અને વધુ સ્પષ્ટ દેખાય છે. જોકે, તે વાયરસ શોધવા માટેનો ચોક્કસ ટેસ્ટ નથી. એનલ વાર્ટ્સની તપાસમાં ગુદા નળીની અંદર મસા શોધવા માટે એનોસ્કોપ વડે અંદરની તપાસનો સમાવેશ થાય છે. જેનિટલ વાર્ટ્સના બીજા પ્રકારો શોધવા માટે પેડુ (પેલ્વિક) વિસ્તારની સંપૂર્ણ તપાસની પણ ભલામણ કરવામાં આવે છે. સ્ત્રીઓ માટે આમાં પેપ સ્મીયરનો સમાવેશ થઈ શકે છે. મસાની બાયોપ્સી દ્વારા પણ નિદાન કરી શકાય છે. જ્યારે શરૂઆતની સારવારથી મસામાં ફરક ન પડે ત્યારે નિદાનની પુષ્ટિ કરવા માટે આનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.

એનલ વાર્ટ્સની સારવાર

સારવાર ન કરવામાં આવે તો એનલ વાર્ટ્સથી કેન્સરનું જોખમ વધી શકે છે. સારવારની પસંદગી મસાની સંખ્યા અને સ્થાન, દર્દીની પસંદગી અને ડૉક્ટરના અનુભવ પર આધાર રાખે છે. જે મસા ખૂબ નાના હોય અને ફક્ત ગુદાના બહારના ભાગ પૂરતા મર્યાદિત હોય, તેમના માટે લગાવવાની દવાથી સારવાર પૂરતી હોઈ શકે છે. જોકે, એનલ વાર્ટ્સ માટે બનેલી, ડૉક્ટરે લખી આપેલી દવા જ વાપરવી જોઈએ. ડૉક્ટરની ચિઠ્ઠી વગર મળતી મસા દૂર કરવાની દવાઓ ગુદા કે જનનાંગના ભાગમાં વાપરવા માટે નથી. એનલ વાર્ટ્સની કેટલીક દવાઓ ડૉક્ટર ક્લિનિકમાં લગાવે છે. બીજી દવાઓ દર્દી ઘરે જાતે લગાવી શકે છે.

પરિણામ (પ્રોગ્નોસિસ)

જો મસા વધુ ફેલાયેલા હોય, તો સારવાર તબક્કાવાર આપવામાં આવી શકે છે. મસા ફરી થવા સામાન્ય છે. વાયરસ છુપાયેલી પેશીઓમાં નિષ્ક્રિય પડ્યો રહી શકે છે અને મહિનાઓ પછી નવા મસા સાથે ફરી દેખાઈ શકે છે. કોઈ નવા મસા નથી તેની ખાતરી કરવા માટે કેટલાક મહિનાઓ સુધી ફોલો-અપ મુલાકાતો અને સારવારની જરૂર પડી શકે છે.

અટકાવ

દેખીતી રીતે સફળ સારવાર પછી પણ એનલ વાર્ટ્સ ફરી થઈ શકે છે. વ્યક્તિને ખબર ન હોય કે તેને એનલ વાર્ટ્સ છે, તેથી દર્દીઓએ તેમના સાથીને લક્ષણો ન હોય તો પણ HPVનો ટેસ્ટ કરાવવા પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ. આનાથી ફરી ચેપ લાગવાનું જોખમ અટકાવવામાં મદદ મળી શકે છે. જાતીય સંપર્કથી દૂર રહીને, કોન્ડોમનો ઉપયોગ કરીને અથવા જાતીય સંપર્ક એક જ સાથી પૂરતો મર્યાદિત રાખીને ચેપની શક્યતા ઘટાડી શકાય છે. એનલ વાર્ટ્સની સારવાર પછી, મસા ફરી થયા છે કે નહીં તે જોવા માટે નિયમિત અંતરે ફરી તપાસની ભલામણ કરવામાં આવી શકે છે.