એનલ ફિસ્ટ્યુલા શું છે
એનલ ફિસ્ટ્યુલા (ભગંદર) એ આંતરડાના છેડા અને ગુદા પાસેની ચામડી વચ્ચે બની શકતી એક નાની નળી છે. એનલ ફિસ્ટ્યુલાથી મળત્યાગ વખતે લોહી અને સ્રાવ નીકળી શકે છે – અને તે પીડાદાયક હોઈ શકે છે. ગુદાના ફોલ્લા (એનલ એબ્સેસ)માંથી પરુ કાઢવાની સર્જરી પછી એનલ ફિસ્ટ્યુલા થઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સામાં એનલ ફિસ્ટ્યુલામાંથી સતત સ્રાવ થતો રહે છે. બીજા કિસ્સામાં, જ્યાં નળીનું બહારનું મોં બંધ થઈ જાય છે, ત્યાં વારંવાર ગુદાના ફોલ્લા થઈ શકે છે. એનલ ફિસ્ટ્યુલાનો એકમાત્ર ઇલાજ સર્જરી છે.
એનલ ફિસ્ટ્યુલાનું નિદાન
સામાન્ય રીતે ડિજિટલ રેક્ટલ તપાસ સહિતનું ક્લિનિકલ મૂલ્યાંકન એનલ ફિસ્ટ્યુલાના નિદાન માટે પૂરતું છે, પરંતુ કેટલાક દર્દીઓમાં આ તકલીફો તપાસવા માટે વધારાના ટેસ્ટની જરૂર પડી શકે છે:
- જાતીય સંબંધથી ફેલાતા ચેપ
- ઇન્ફ્લેમેટરી બાવેલ ડિસીઝ
- ડાઇવર્ટિક્યુલર ડિસીઝ
- મળાશયનું કેન્સર
ભાગ્યે જ, એનેસ્થેસિયા આપીને તપાસ કરવામાં આવી શકે છે. ડૉક્ટર અલ્ટ્રાસાઉન્ડ, સીટી સ્કેન કે એમઆરઆઈ કરાવવાનું પણ કહી શકે છે.
એનલ ફિસ્ટ્યુલાનાં લક્ષણો
- દુખાવો, જે સામાન્ય રીતે સતત, ધબકારા જેવો હોય છે અને બેસતી વખતે વધી જાય છે
- ગુદાની આસપાસ ચામડીમાં બળતરા, જેમાં સોજો, લાલાશ અને સ્પર્શથી દુખાવો સામેલ છે
- પરુ કે લોહીનો સ્રાવ
- કબજિયાત અથવા મળત્યાગ સાથે દુખાવો
- તાવ
એનલ ફિસ્ટ્યુલાની સારવાર
સર્જરીનો પ્રકાર તમારા એનલ ફિસ્ટ્યુલાની સ્થિતિ પર આધાર રાખશે. વિકલ્પોમાં આનો સમાવેશ થાય છે:
- આનો ઉપયોગ 85-95% કિસ્સાઓમાં થાય છે, જેમાં સર્જન અંદરનો ભાગ સાફ કરી શકે તે માટે ફિસ્ટ્યુલાની આખી લંબાઈ કાપીને ખોલવામાં આવે છે. એક થી બે મહિનામાં તે રુઝાઈને સપાટ ડાઘ બની જાય છે.
- સેટન પદ્ધતિ. સેટન એ દોરાનો એક ટુકડો છે જે ફિસ્ટ્યુલાના માર્ગમાં રાખી મૂકવામાં આવે છે. જ્યારે ફિસ્ટ્યુલા સ્ફિંક્ટર સ્નાયુઓને પાર કરતો હોય અને તમને ઇન્કોન્ટિનન્સ (મળ પરનો કાબૂ ઓછો થવો)નું વધુ જોખમ હોય ત્યારે આ વિચારી શકાય છે. ક્યારેક એકથી વધુ ઓપરેશનની જરૂર પડે છે.
- એડવાન્સમેન્ટ ફ્લેપ પ્રક્રિયા. સામાન્ય રીતે જ્યારે ફિસ્ટ્યુલા જટિલ ગણાતો હોય, અથવા ઇન્કોન્ટિનન્સનું વધુ જોખમ હોય ત્યારે આ વિકલ્પ વપરાય છે. એડવાન્સમેન્ટ ફ્લેપ એ મળાશયમાંથી અથવા ગુદાની આસપાસની ચામડીમાંથી લીધેલો પેશીનો ટુકડો છે. સર્જરી દરમિયાન ફિસ્ટ્યુલાનો માર્ગ દૂર કરવામાં આવે છે અને જ્યાં ફિસ્ટ્યુલાનું મોં હતું ત્યાં ફ્લેપ ફરી જોડી દેવામાં આવે છે. આ ઓપરેશન લગભગ 70% કિસ્સાઓમાં અસરકારક છે.
- ફાઇબ્રિન ગ્લુ. હાલમાં આ એકમાત્ર બિન-સર્જિકલ સારવાર વિકલ્પ છે. માર્ગ બંધ કરવા માટે ફિસ્ટ્યુલામાં ગ્લુનું ઇન્જેક્શન આપવામાં આવે છે, પછી મોં ટાંકા લઈને બંધ કરવામાં આવે છે. આ એક સરળ, સુરક્ષિત અને પીડારહિત પ્રક્રિયા છે, પરંતુ આ પદ્ધતિનાં લાંબા ગાળાનાં પરિણામો નબળાં છે. શરૂઆતમાં 77% જેટલો ઊંચો સફળતાનો દર 16 મહિના પછી ઘટીને 14% થઈ જાય છે.
બાયોપ્રોસ્થેટિક પ્લગ. આ માનવ પેશીમાંથી બનેલો શંકુ આકારનો પ્લગ છે, જેનો ઉપયોગ ફિસ્ટ્યુલાનું અંદરનું મોં બંધ કરવા માટે થાય છે. ટાંકા તેને જગ્યા પર પકડી રાખે છે. જોકે, તેનાથી ફિસ્ટ્યુલા સંપૂર્ણપણે બંધ થતો નથી, તેથી તેમાંથી સ્રાવ ચાલુ રહી શકે છે. સામાન્ય રીતે ફિસ્ટ્યુલા રુઝાવા માટે પ્લગની આસપાસ નવી પેશી ઊગે છે. બે અભ્યાસો આ પદ્ધતિ માટે 80%થી વધુ સફળતાનો દર દર્શાવે છે, પરંતુ લાંબા ગાળાની સફળતાનો દર અનિશ્ચિત છે.