વેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા શું છે?
ફિસ્ટ્યુલા એ એક માર્ગ કે છિદ્ર છે જે આમની વચ્ચે બને છે:
- તમારા શરીરના બે અવયવો.
- તમારા શરીરનો કોઈ અવયવ અને તમારી ચામડી.
યોનિની દીવાલમાં બનેલા ફિસ્ટ્યુલાને વેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા કહેવાય છે.
- મૂત્રમાર્ગમાં ખૂલતા વેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલાને વેસિકોવેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા કહેવાય છે.
- મળાશયમાં ખૂલતા વેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલાને રેક્ટોવેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા કહેવાય છે.
- મોટા આંતરડા (કોલોન)માં ખૂલતા વેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલાને કોલોવેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા કહેવાય છે.
- નાના આંતરડામાં ખૂલતા વેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલાને એન્ટરોવેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા કહેવાય છે.
લક્ષણો શું છે?
વેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા પીડારહિત હોય છે. પરંતુ ફિસ્ટ્યુલાને કારણે પેશાબ કે મળ યોનિમાં પસાર થાય છે. આને ઇન્કોન્ટિનન્સ (કાબૂ ન રહેવો) કહેવાય છે. અને તેનાથી શરમજનક રીતે કપડાં ખરડાવાની તકલીફ થાય છે, જેના પર તમે કાબૂ રાખી શકતા નથી.
- જો તમને વેસિકોવેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા હોય, તો મોટે ભાગે તમારી યોનિમાંથી પ્રવાહી ટપકતું કે વહેતું હશે.
- જો તમને રેક્ટોવેજાઇનલ, કોલોવેજાઇનલ કે એન્ટરોવેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા હોય, તો મોટે ભાગે તમારી યોનિમાંથી દુર્ગંધવાળો સ્રાવ કે ગેસ નીકળતો હશે.
- તમારા જનનાંગના ભાગમાં ચેપ લાગી શકે છે કે ચાંદાં પડી શકે છે.
વેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા થવાનું કારણ શું છે?
વેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલાની શરૂઆત કોઈ પ્રકારના પેશીના નુકસાનથી થાય છે. દિવસોથી લઈને વર્ષો સુધી પેશી તૂટતી રહ્યા પછી ફિસ્ટ્યુલા ખૂલે છે.
વિકસિત દેશોમાં વેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા સામાન્ય તકલીફ નથી. પરંતુ ક્યારેક આ પછી ફિસ્ટ્યુલા થાય છે:
- યોનિની પાછળની દીવાલ, પેરિનિયમ (યોનિ અને ગુદા વચ્ચેનો ભાગ), ગુદા કે મળાશયની સર્જરી. મોટાભાગના વેસિકોવેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા ઓપન હિસ્ટરેક્ટોમી (ગર્ભાશય કાઢવાનું ઓપરેશન) સાથે સંકળાયેલા છે.
- પેડુ (પેલ્વિસ)ના કેન્સર માટે રેડિયેશન સારવાર.
- ઇન્ફ્લેમેટરી બાવેલ ડિસીઝ (ક્રોહન્સ ડિસીઝ અને અલ્સરેટિવ કોલાઇટિસ સહિત) કે ડાઇવર્ટિક્યુલાઇટિસનો સમયગાળો.
- પ્રસૂતિ પછી પેરિનિયમમાં ઊંડો ચીરો કે ચેપગ્રસ્ત એપિસિઓટોમી (પ્રસૂતિ વખતે મુકાતો કાપો).
જે વિકાસશીલ દેશોમાં સ્ત્રીઓ પાસે નજીકમાં આરોગ્ય સુવિધા નથી, ત્યાં વેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા ઘણા વધુ સામાન્ય છે. જન્મમાર્ગમાંથી પસાર ન થઈ શકતા બાળકને દિવસો સુધી બહાર ધકેલવાનો પ્રયત્ન કર્યા પછી, ખૂબ નાની ઉંમરની માતાઓને યોનિ, મૂત્રાશય કે મળાશયમાં ગંભીર નુકસાન થઈ શકે છે, જેનાથી ક્યારેક ફિસ્ટ્યુલા થાય છે.
વેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલાનું નિદાન કેવી રીતે થાય છે?
તમારાં લક્ષણો વેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલાની સૌથી સ્પષ્ટ નિશાની છે. તમારા ડૉક્ટર તમારાં લક્ષણો વિશે અને ફિસ્ટ્યુલાનું કારણ બની શકે તેવી કોઈ સર્જરી, ઈજા કે બીમારી વિશે વાત કરવા માંગશે. શારીરિક તપાસ માટે તમારા ડૉક્ટર યોનિની દીવાલો જોવા માટે સ્પેક્યુલમનો ઉપયોગ કરશે. તમારા બીજા ટેસ્ટ પણ થઈ શકે છે, જેમ કે:
- લીકેજની બધી નિશાનીઓ શોધવા માટે યોનિમાં (અને કદાચ મૂત્રાશય કે મળાશયમાં) રંગ (ડાઇ)નો ઉપયોગ.
- ચેપ તપાસવા માટે પેશાબની તપાસ.
- તમારા શરીરમાં ચેપની નિશાનીઓ તપાસવા માટે લોહીની તપાસ (કમ્પ્લીટ બ્લડ કાઉન્ટ).
સ્પષ્ટ રીતે જોવા અને પેશીના તમામ સંભવિત નુકસાનની તપાસ કરવા માટે તમારા ડૉક્ટર એક્સ-રે કે સ્કોપનો પણ ઉપયોગ કરી શકે છે.
તેની સારવાર કેવી રીતે થાય છે?
જો તમને વેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા હોય, તો મોટે ભાગે તેને રિપેર કરવા માટે તમારે સર્જરીની જરૂર પડશે. સર્જરી પહેલાં તમારા ડૉક્ટર જોશે કે પેશી સ્વસ્થ છે કે પહેલાં તેને રુઝાવાની જરૂર છે.
- સર્જરી પહેલાં પેશીને રુઝાવવા માટે તમારે દવા કે ઘાની સંભાળની જરૂર પડી શકે છે.
- જો તમને ઇન્ફ્લેમેટરી બાવેલ ડિસીઝ હોય, તો લક્ષણો વકરેલાં હોય ત્યારે તમારા ડૉક્ટર સર્જરી નહીં કરે.
- જો તમને મોટો રેક્ટોવેજાઇનલ ફિસ્ટ્યુલા હોય, તો પહેલાં તમારી કોલોસ્ટોમી કરવામાં આવી શકે છે. આ સર્જરી માટે ફિસ્ટ્યુલાને સાફ રાખવા માટે છે. ફિસ્ટ્યુલાનું રિપેર રુઝાઈ જાય પછી કોલોસ્ટોમી દૂર કરવામાં આવે છે.
ફિસ્ટ્યુલા રિપેરની સર્જરી પછી તમારા ડૉક્ટરની સૂચનાઓનું ચોક્કસ પાલન કરો. જો તમને ચેપની નિશાનીઓ દેખાય, જેમ કે તાવ, સ્પર્શથી દુખાવો, સોજો કે લાલાશ, તો તરત જ તમારા ડૉક્ટરને મળો.