રેક્ટલ પોલિપ શું છે?
કોલોનિક પોલિપ્સ, જેને કોલોરેક્ટલ પોલિપ્સ પણ કહેવાય છે, એ તમારા મોટા આંતરડા (કોલોન)ની સપાટી પર દેખાતી વૃદ્ધિ (ગાંઠ) છે. તમને એકથી વધુ પોલિપ હોઈ શકે છે, અને તે સપાટ કે ઊપસેલા, સૌમ્ય (બિન-કેન્સરયુક્ત) કે કેન્સરયુક્ત હોઈ શકે છે. નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ડાયાબિટીસ એન્ડ ડાયજેસ્ટિવ એન્ડ કિડની ડિસીઝ અનુસાર, ઊપસેલા પોલિપ્સની સરખામણીમાં સપાટ પોલિપ્સ કેન્સરયુક્ત હોવાની શક્યતા વધુ હોય છે. (NIDDK)
જોકે પોલિપ્સ ક્યારેક કોલોન કેન્સરનો સંકેત હોઈ શકે છે, પરંતુ આ બે સ્થિતિઓ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો મહત્વનો છે: પોલિપ્સ ધરાવતી દરેક વ્યક્તિને કોલોન કેન્સર થતું નથી. જોકે, કેન્સરમાં ફેરવાઈ શકે તેવા પોલિપ્સ દૂર કરવાથી કોલોન કેન્સર થવાનું તમારું જોખમ ઘટી શકે છે.
કોલોનિક પોલિપ્સનાં લક્ષણો શું છે?
કોલોનિક પોલિપ્સનાં લક્ષણો જુદાં જુદાં હોય છે. તમને કોઈ લક્ષણ ન પણ હોય. ક્યારેક તમારા ડૉક્ટર શારીરિક તપાસ દરમિયાન કે બીજી તકલીફો માટેના ટેસ્ટ કરતી વખતે પોલિપ શોધે નહીં ત્યાં સુધી તમને ખબર પણ નહીં પડે કે તમને પોલિપ છે. જોકે, ધ્યાનમાં આવે તેવાં કેટલાંક લક્ષણોમાં આનો સમાવેશ થઈ શકે છે:
- મળમાં લોહી
- એક અઠવાડિયાથી વધુ ચાલતા ઝાડા કે કબજિયાત
- ગુદામાંથી લોહી પડવું
જો મળત્યાગ પછી તમને ટોઇલેટ પેપર કે અંડરવેર પર લોહી દેખાયું હોય, તો તે ગુદામાંથી લોહી પડતું હોવાનો સંકેત હોઈ શકે છે. જો તમારા મળમાં લોહી હોય, તો તમારો મળ કાળો દેખાઈ શકે છે અથવા તેમાં લાલ લીટા હોઈ શકે છે.
કોલોનિક પોલિપ્સ થવાનું કારણ શું છે અને કોને જોખમ છે?
ડૉક્ટરોને ચોક્કસ ખબર નથી કે કોલોનિક પોલિપ્સ શાના કારણે થાય છે. જ્યારે પોલિપ્સ કેન્સરયુક્ત હોય, ત્યારે તે કોલોન કેન્સર સાથે સંકળાયેલા હોઈ શકે છે, જોકે પોલિપ્સનું આ એકમાત્ર કારણ નથી.
જોકે, અમુક જોખમી પરિબળો હોવાથી અને કેટલીક બિનઆરોગ્યપ્રદ ટેવોથી કોલોનિક પોલિપ્સ થવાની શક્યતા વધે છે તેવું માનવામાં આવે છે.
તમને વધુ જોખમ હોઈ શકે જો:
- તમારા પરિવારમાં પોલિપ્સ કે કોલોન કેન્સરનો ઇતિહાસ હોય
- તમને પહેલાં પોલિપ્સ થયા હોય
- તમને 50 વર્ષની ઉંમર પહેલાં અંડાશય કે ગર્ભાશયનું કેન્સર થયું હોય
- તમારી ઉંમર 50 વર્ષ કે તેથી વધુ હોય
કોલોનિક પોલિપ્સની વૃદ્ધિમાં ફાળો આપી શકે તેવી બિનઆરોગ્યપ્રદ ટેવોમાં આનો સમાવેશ થાય છે:
- ધૂમ્રપાન
- વધુ વજન
- દારૂ પીવો
- ભાગ્યે જ કસરત કરવી
- વધુ ચરબીવાળો ખોરાક ખાવો
જો તમે આ ટેવો સુધારવા માટે જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરો, તો તમે તમારું જોખમ ઘટાડી શકો છો. ઉપરાંત, નિયમિત રીતે એસ્પિરિનનો ઓછો ડોઝ લેવાથી અને ખોરાકમાં વધુ કેલ્શિયમ ઉમેરવાથી પોલિપ્સ અટકાવવામાં મદદ મળી શકે છે. તમારું જોખમ ઘટાડવા માટે તમારા ડૉક્ટર પાસે બીજાં સૂચનો પણ હોઈ શકે છે
કોલોનિક પોલિપ્સનું નિદાન અને સારવાર
તમને કોલોનિક પોલિપ્સ છે કે નહીં તે જાણવા માટે તમારા ડૉક્ટર જુદા જુદા ટેસ્ટનો ઉપયોગ કરી શકે છે. આ ટેસ્ટમાં આનો સમાવેશ થઈ શકે છે:
- કોલોનોસ્કોપી—મળાશય અને મોટું આંતરડું જોવા માટે વળી શકે તેવી નળી પર લગાવેલો કેમેરા ગુદા દ્વારા અંદર લઈ જવામાં આવે છે
- સિગ્મોઇડોસ્કોપી—કોલોનોસ્કોપી જેવી જ, પરંતુ ફક્ત મળાશય અને મોટા આંતરડાનો નીચલો ભાગ દર્શાવે છે
- બેરિયમ એનિમા—મોટા આંતરડામાં બેરિયમ આપ્યા પછી લેવાતો એક્સ-રે, જે છબીઓને વધુ સ્પષ્ટ બનાવવામાં મદદ કરે છે
- કમ્પ્યુટેડ ટોમોગ્રાફી (સીટી) સ્કેન—કેમેરાવાળી નળી, એક્સ-રે અને કમ્પ્યુટર સાથે મળીને તમારા મોટા આંતરડાની છબીઓ બનાવે છે. તેને ક્યારેક વર્ચ્યુઅલ કોલોનોસ્કોપી પણ કહેવાય છે.
- મળની તપાસ
કોલોનિક પોલિપ્સના નિદાનની પુષ્ટિ કરવા માટે થતી એક પ્રક્રિયા એ જ છે જે તેની સારવાર માટે વપરાય છે. કોલોનોસ્કોપી દરમિયાન પોલિપ્સ દૂર કરવામાં આવે છે. કોલોનોસ્કોપીની નળીમાં કેમેરા ઉપરાંત પોલિપ દૂર કરવાનું સાધન પણ હોય છે. મોટા આંતરડાની તપાસ કરતી વખતે ડૉક્ટર સામાન્ય રીતે જે પણ પોલિપ્સ મળે તે દૂર કરે છે. પછી, તમારા ડૉક્ટરે પહેલેથી નક્કી ન કર્યું હોય કે તે સૌમ્ય છે, તો પોલિપ્સની કેન્સર માટે તપાસ કરવામાં આવે છે.
કોલોનિક પોલિપ્સમાંથી સાજા થવા વિશે શું અપેક્ષા રાખવી?
કોલોનિક પોલિપ્સ સામાન્ય રીતે કેન્સરયુક્ત નથી હોતા અને હાનિરહિત ગણાય છે. પોલિપ્સ દૂર કરવાથી તમને થતાં સંબંધિત લક્ષણો ઘટી કે દૂર થઈ શકે છે અને ભવિષ્યમાં કોલોન કેન્સર અટકાવવામાં મદદ મળી શકે છે. તકલીફ આપતાં લક્ષણો કોલોન કેન્સર જેવી વધુ ગંભીર સ્થિતિનો સંકેત હોઈ શકે છે. પોલિપ્સ દૂર કરાવ્યા પછી, તમારા ડૉક્ટર તમને નિયમિત રીતે તેની તપાસ કરાવવાની સલાહ આપશે